معرفی انواع چرم طبیعی و مصنوعی

وقتی می‌گوییم انواع چرم، فقط درباره پوست حیوانات مختلف حرف نمی‌زنیم. چرم را می‌توان بر اساس منشأ، لایه‌ای که از پوست به دست آمده، روش دباغی، نوع پرداخت و ظاهر سطح دسته‌بندی کرد.

به همین دلیل عبارت‌هایی مثل چرم گاوی، فول گرین، جیر، فلوتر و چرم گیاهی هرکدام اطلاعات متفاوتی درباره چرم می‌دهند. مثلاً گاوی منشأ پوست را مشخص می‌کند، فول گرین به ساختار سطح پوست مربوط است و چرم گیاهی روش دباغی را توضیح می‌دهد.

در این راهنما سراغ انواع چرم طبیعی و مصنوعی و اصطلاحات رایج بازار می‌رویم تا تفاوت آن‌ها روشن شود و هنگام خرید کیف، کفش، کمربند یا کیف پول، مشخصات چرم را بهتر بخوانید.

چرم چیست؟

چرم از پوست حیوان به دست می‌آید و پس از فرآیندهایی مانند آماده‌سازی، دباغی، رنگرزی و پرداخت، به ماده‌ای مناسب برای تولید محصولات مختلف تبدیل می‌شود. در فرآیند دباغی، ساختار پوست پایدار می‌شود تا در برابر عواملی مانند حرارت و فرسایش مقاومت بیشتری پیدا کند.

ساختار اصلی پوست از الیاف کلاژن تشکیل شده است. نوع پوست، روش دباغی و پرداخت نهایی روی ویژگی‌های چرم اثر می‌گذارند.

اگر می‌خواهید با اصطلاحات و ویژگی‌های مختلف چرم بیشتر آشنا شوید، صفحه دانستنی‌های چرم می‌تواند مرجع مناسبی برای مطالعه مطالب تخصصی‌تر باشد.

چرم از چی درست میشه؟

چرم طبیعی از پوست حیوانات تولید می‌شود. گاو، گوسفند، بز و بوفالو از منابع رایج صنعت چرم هستند. پوست پس از آماده‌سازی و دباغی، مراحل مختلفی را پشت سر می‌گذارد تا به چرم قابل استفاده تبدیل شود.

در مقابل، چرم مصنوعی از پوست حیوان ساخته نمی‌شود و پایه آن می‌تواند مواد پلیمری، الیاف مصنوعی یا مواد دیگری باشد که برای شبیه‌سازی ظاهر و عملکرد چرم طراحی شده‌اند.

انواع چرم را چگونه دسته‌بندی کنیم؟

برای شناخت بهتر چرم، بهتر است آن را از چند زاویه بررسی کنیم. یک محصول می‌تواند همزمان چند ویژگی داشته باشد.

مهم‌ترین دسته‌بندی‌ها عبارت‌اند از:

• منشأ پوست: گاوی، گوسفندی، بزی، بوفالو و...
• لایه و ساختار: فول گرین، اسپلیت و اشبالت
• روش دباغی: گیاهی، کرومی، نیمه‌کرومی و بدون کروم
• نوع پرداخت: آنیلین، نیمه‌آنیلین، پیگمنتد و...
• ظاهر سطح: فلوتر، میلینگ، ورنی، پتینه، چاپی و...
• مواد جایگزین چرم: PU، میکروفایبر و انواع چرم وگان

پس چرم گاوی فلوتر یک اصطلاح منطقی است؛ چون گاوی منشأ چرم را نشان می‌دهد و فلوتر ظاهر و پرداخت سطح را توصیف می‌کند.

انواع چرم طبیعی بر اساس منشأ حیوان

چرم گاوی

چرم گاوی از پوست گاو تولید می‌شود و به دلیل ساختار مقاوم و کاربرد گسترده، در تولید محصولاتی مانند کیف، کفش، کمربند و کیف پول استفاده می‌شود.

اما عبارت چرم گاوی به‌تنهایی اطلاعات کاملی درباره کیفیت چرم نمی‌دهد. چرم گاوی می‌تواند از نظر لایه، دباغی، ضخامت و پرداخت سطح تفاوت زیادی داشته باشد.

در محصولات چرم کابوک، چرم مورد استفاده از نوع گاوی است. بعضی مدل‌ها با پرداخت‌ها و طرح‌های متفاوت تولید می‌شوند و همین موضوع باعث ایجاد تفاوت در ظاهر محصولات می‌شود.

چرم گوسفندی

چرم گوسفندی سبک و نرم است و انعطاف‌پذیری بالایی دارد. این ویژگی‌ها آن را برای محصولاتی که نرمی و وزن کم اهمیت دارد مناسب می‌کند؛ از پوشاک گرفته تا برخی کیف‌ها و محصولات ظریف چرمی.

چرم بزی

چرم بزی نسبت به وزن خود استحکام مناسبی دارد و بافت آن می‌تواند رگه‌ها و دانه‌های مشخصی داشته باشد. در تولید کیف، کفش، پوشاک و محصولات دست‌دوز از آن استفاده می‌شود.

چرم بوفالو

چرم بوفالو از پوست بوفالو به دست می‌آید و می‌تواند ساختاری ضخیم و مقاوم داشته باشد. ظاهر آن به روش دباغی و پرداخت وابسته است و برای محصولاتی که استحکام اهمیت دارد استفاده می‌شود.

چرم شتر

چرم شتر از پوست شتر تولید می‌شود و کاربرد آن نسبت به چرم گاوی و گوسفندی محدودتر است. ضخامت و ساختار پوست، آن را برای برخی محصولات مقاوم و دست‌دوز مناسب می‌کند.

چرم یاک

چرم یاک از پوست یاک تولید می‌شود و در بازار عمومی چرم سهم محدودی دارد. ویژگی‌های فیزیکی آن به نوع پوست و فرآوری بستگی دارد.

چرم پیتون

چرم پیتون از پوست مار پیتون تهیه می‌شود و الگوی طبیعی فلس‌های آن ظاهر مشخصی دارد. این نوع چرم در گروه چرم‌های اگزوتیک قرار می‌گیرد و منشأ قانونی پوست در خرید و تجارت آن اهمیت دارد.

چرم تمساح یا کروکودیل

چرم کروکودیل از پوست کروکودیل به دست می‌آید و الگوی طبیعی فلس‌های آن بخش مهمی از ظاهر محصول است.

نکته مهم اینجاست: هر چرم با طرح کروکودیل، چرم کروکودیل نیست. طرح کروکو می‌تواند با روش‌های مختلف روی چرم دیگری، از جمله چرم گاوی، ایجاد شود.

انواع چرم بر اساس لایه و ساختار

پوست را می‌توان در فرآیند تولید به لایه‌های مختلف تقسیم کرد. اصطلاحاتی مثل فول گرین و اسپلیت به همین ساختار مربوط هستند. Leather Working Group نیز Split را لایه‌ای از پوست می‌داند که با تقسیم افقی پوست به دست می‌آید.

چرم فول گرین

فول گرین چرمی است که سطح دانه‌ای اصلی پوست خود را حفظ کرده و این سطح با عملیات مکانیکی مانند بافینگ برای حذف نقص‌ها برداشته نشده است.

وجود عبارت Full Grain به این معنا نیست که چرم حتماً ضخیم‌ترین نوع موجود است. ضخامت، نوع پوست و فرآیند تولید موضوعات جداگانه‌ای هستند.

چرم تاپ گرین

در مورد اصطلاح Top Grain یک نکته مهم وجود دارد: تعریف آن در منابع و بازار یکسان نیست.

Leather Industries of America در تعریف خود Top Grain را با Full Grain یکسان معرفی می‌کند، در حالی که در برخی منابع تجاری، Top Grain برای چرمی استفاده می‌شود که سطح آن تا حدی اصلاح شده است.

به همین دلیل، هنگام خرید بهتر است فقط به عبارت Top Grain اکتفا نکنید و درباره ساختار و پرداخت سطح چرم اطلاعات بیشتری بگیرید.

چرم اسپلیت

Split به لایه‌ای گفته می‌شود که پس از تقسیم افقی پوست از بخش اصلی جدا می‌شود. در پوست‌های ضخیم‌تر حتی امکان ایجاد چند لایه وجود دارد.

اسپلیت می‌تواند با پرداخت‌های مختلف برای تولید محصولاتی مانند جیر یا چرم‌های پوشش‌دار استفاده شود.

چرم اشبالت

اشبالت به چرم حاصل از لایه‌های زیرین پوست گفته می‌شود. سطح این چرم می‌تواند با سنباده‌زنی، رنگ، پوشش یا روش‌های دیگر پرداخت شود.

چرم کراست

کراست یک مرحله از فرآوری چرم است، نه نام یک نوع پوست.

طبق تعریف Leather Working Group، Crust چرمی است که دباغی، روغن‌دهی و خشک شده اما هنوز مرحله پرداخت نهایی را پشت سر نگذاشته است.

انواع چرم بر اساس روش دباغی

دباغی مرحله‌ای است که پوست خام را به ماده‌ای پایدار تبدیل می‌کند. نوع ماده دباغی می‌تواند روی ویژگی‌های چرم نهایی اثر بگذارد.

چرم گیاهی

چرم گیاهی یا Vegetable-Tanned Leather چرمی است که با مواد دباغی گیاهی فرآوری شده است. این اصطلاح به روش دباغی اشاره دارد، نه منشأ گیاهی خود چرم.

پس چرم گیاهی همچنان از پوست حیوان به دست آمده است.

این نکته مهم است چون چرم گیاهی با چرم وگان یکی نیست.

چرم کرومی

در دباغی کرومی از نمک‌های کروم برای تبدیل پوست به چرم استفاده می‌شود. این روش یکی از روش‌های شناخته‌شده دباغی در صنعت چرم است.

چرم نیمه‌کرومی

در دباغی نیمه‌کرومی، پوست ابتدا با روش گیاهی دباغی می‌شود و سپس مرحله دباغی مجدد با نمک‌های کروم انجام می‌گیرد.

چرم بدون کروم

در چرم Chrome-Free از ماده دباغی فاقد نمک‌های کروم استفاده می‌شود و میزان کروم موجود در چرم نیز باید در محدوده تعریف‌شده استاندارد قرار داشته باشد.

انواع چرم بر اساس پرداخت و ظاهر

اگر چرم را بر اساس ظاهر و روش پرداخت بخواهیم تعریف کنیم با انواع زیر روبه‌رو هستیم:

چرم جیر

جیر سطحی نرم و پرزدار دارد. این ظاهر از پرداخت مکانیکی سطح چرم ایجاد می‌شود و در بسیاری از موارد از لایه‌های زیرین پوست استفاده می‌کند. Leather Working Group نیز Suede Velours را چرمی یا اسپلیتی تعریف می‌کند که سطح آن برای ایجاد بافت مخملی پرداخت شده است.

چرم نبوک

نبوک با پرداخت سطح دانه‌ای پوست ایجاد می‌شود. سطح آن با بافینگ ظریف، حالتی نرم و مخملی پیدا می‌کند و الگوی اصلی دانه‌های پوست همچنان قابل مشاهده است.

تفاوت اصلی نبوک و جیر در بخشی از پوست است که برای ایجاد سطح استفاده می‌شود.

چرم ناپا

Napa اصطلاحی برای چرمی نرم، فول‌گرین، رنگ‌شده در ساختار و با پرداخت سبک است. این اصطلاح به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که پوست از چه حیوانی گرفته شده است.

چرم فلوتر

فلوتر بیشتر به ظاهر و بافت سطح چرم مربوط است. سطح این نوع چرم دارای دانه‌ها و برجستگی‌های مشخص است و نسبت به چرم کاملاً صاف، بافت بیشتری دارد.

پس چرم گاوی فلوتر یعنی چرم از پوست گاو تهیه شده و سطح آن با پرداخت فلوتر ظاهر شده است.

چرم میلینگ

در فرآیند Milling، چرم تحت حرکت و کار مکانیکی قرار می‌گیرد تا بافت و دانه‌های سطح آن بیشتر نمایان شود. نتیجه می‌تواند چرمی نرم‌تر با ظاهر دانه‌دار باشد.

چرم روغنی

در چرم روغنی از روغن برای ایجاد ویژگی‌های ظاهری و لمسی خاص استفاده می‌شود. میزان روغن و روش پرداخت می‌تواند روی نرمی، درخشش و تغییر ظاهر چرم اثر بگذارد.

چرم واکسی

چرم واکسی با استفاده از موم در مرحله پرداخت تولید می‌شود. سطح آن می‌تواند جلوه‌ای نیمه‌براق یا واکس‌خورده داشته باشد.

چرم کریزی هورس

نام Crazy Horse ممکن است گمراه‌کننده باشد؛ این اصطلاح به معنای استفاده از پوست اسب نیست.

Crazy Horse بیشتر برای چرم‌هایی با پرداخت روغنی یا واکسی به کار می‌رود که هنگام کشیده شدن یا خم شدن، تغییر رنگ ظاهری پیدا می‌کنند. این ویژگی در گروه چرم‌های Pull-up نیز دیده می‌شود.

چرم روستیک

چرم روستیک ظاهری طبیعی و کمتر یکنواخت دارد. تغییرات رنگ، بافت و سطح در این نوع پرداخت بیشتر دیده می‌شود و بخشی از ظاهر نهایی محصول را تشکیل می‌دهد.

چرم پتینه

پتینه با ایجاد تغییرات کنترل‌شده در رنگ سطح چرم شکل می‌گیرد. نتیجه می‌تواند ظاهری چندلایه و دارای عمق رنگی بیشتر باشد.

چرم دست‌رنگ

در چرم دست‌رنگ، رنگ به‌صورت دستی و در چند مرحله روی سطح اعمال می‌شود. تفاوت‌های جزئی رنگ در بخش‌های مختلف محصول می‌تواند نتیجه همین فرآیند باشد.

چرم افکتی

افکت به جلوه‌ای گفته می‌شود که روی سطح چرم ایجاد شده است. این جلوه می‌تواند با رنگ، واکس، پوشش، چاپ یا ترکیبی از این روش‌ها به وجود بیاید.

چرم چاپی

در چرم چاپی، یک طرح روی سطح چرم ایجاد می‌شود. این طرح می‌تواند تزئینی باشد یا برای شبیه‌سازی یک بافت خاص به کار برود.

چرم لیزارد، کروکو و خاویاری چیست؟

نام‌هایی مثل لیزارد، کروکو و خاویاری در بازار چرم همیشه به منشأ حیوانی اشاره نمی‌کنند.

برای مثال، ممکن است روی یک چرم گاوی طرحی شبیه پوست کروکودیل ایجاد شود. در این حالت ماده اولیه همچنان چرم گاوی است و فقط ظاهر سطح تغییر کرده است.

این طرح‌ها می‌توانند با روش‌هایی مانند Embossing یا پرداخت‌های مشابه ایجاد شوند. بنابراین هنگام خرید باید بین پوست واقعی یک حیوان و چرم دارای طرح شبیه پوست آن حیوان تفاوت بگذارید.

در محصولات کابوک نیز طرح‌هایی مانند لیزارد یا کروکو به معنی استفاده از پوست مارمولک یا کروکودیل نیستند؛ این طرح‌ها روی چرم گاوی ایجاد می‌شوند.

چرم آنیلین، نیمه‌آنیلین و پیگمنتد چیست؟

این اصطلاحات نوع پرداخت سطح چرم را توضیح می‌دهند.

چرم آنیلین

چرم آنیلین پرداخت سطحی بسیار کمی دارد و دانه طبیعی پوست در آن قابل مشاهده است. به همین دلیل ظاهر طبیعی چرم بیشتر حفظ می‌شود، اما سطح آن در برابر آلودگی و لکه محافظت کمتری نسبت به چرم‌های پوشش‌دار دارد.

چرم نیمه‌آنیلین

در چرم Semi-Aniline، یک پوشش سبک حاوی مقدار کمی رنگدانه روی سطح قرار می‌گیرد. بافت طبیعی پوست همچنان دیده می‌شود، اما سطح محافظت بیشتری نسبت به آنیلین دارد.

چرم پیگمنتد

در چرم Pigmented، سطح با یک پوشش حاوی رنگدانه پوشانده می‌شود. این روش امکان ایجاد رنگ یکنواخت‌تر و پوشاندن بخشی از تفاوت‌های سطح پوست را فراهم می‌کند.

چرم اصلاح‌شده یا Corrected Grain چیست؟

در چرم Corrected Grain بخشی از سطح دانه‌ای پوست با عملیات مکانیکی مانند Buffing اصلاح می‌شود و سپس سطح جدید با پرداخت مناسب تکمیل می‌شود.

این فرآیند می‌تواند برای کاهش نمایان بودن آسیب‌ها و نواقص سطح پوست انجام شود. بنابراین اصلاح‌شده بودن به‌تنهایی برای قضاوت درباره کیفیت محصول کافی نیست.

چرم مصنوعی چیست؟

چرم مصنوعی از پوست حیوان ساخته نمی‌شود. در تولید آن از موادی مانند پلی‌یورتان، PVC، میکروفایبر و ترکیبات دیگر استفاده می‌شود.

ظاهر این مواد را می‌توان با رنگ، بافت و نقش‌های مختلف به چرم طبیعی نزدیک کرد.

چرم PU

PU مخفف Polyurethane است. در این گروه از مواد، پلی‌یورتان برای ایجاد سطحی شبیه چرم استفاده می‌شود.

چرم میکروفایبر

چرم میکروفایبر از الیاف بسیار ظریف مصنوعی ساخته می‌شود و می‌تواند از نظر ظاهر و بافت به چرم طبیعی نزدیک باشد.

چرم فاکس

Faux Leather یا چرم فاکس اصطلاحی عمومی برای مواد جایگزین چرم طبیعی است. این مواد از پوست حیوان ساخته نشده‌اند و می‌توانند بر پایه PU، PVC یا مواد دیگر باشند.

چرم وگان

Vegan Leather به جایگزین‌هایی گفته می‌شود که بدون استفاده از پوست حیوان تولید می‌شوند.

وگان نام یک ماده مشخص نیست. ممکن است یک چرم وگان از PU، میکروفایبر یا مواد زیستی ساخته شده باشد؛ بنابراین برای شناخت جنس واقعی محصول باید به ماده اولیه آن توجه کرد.

تفاوت چرم طبیعی و مصنوعی چیست؟

برای مقایسه یک محصول مشخص، بهتر است علاوه بر جنس چرم، کیفیت دوخت، ضخامت، یراق‌آلات، آستر و ساختار محصول را هم بررسی کنید.

آیا چرم گیاهی همان چرم وگان است؟

خیر.

چرم گیاهی به روش دباغی اشاره دارد؛ یعنی پوست حیوان با مواد دباغی گیاهی فرآوری شده است.

چرم وگان به منشأ ماده اشاره دارد؛ یعنی در تولید آن از پوست حیوان استفاده نشده است.

پس یک چرم می‌تواند گیاهی‌دباغی باشد و در عین حال کاملاً حیوانی باشد. این دو اصطلاح را نباید به جای یکدیگر استفاده کرد.

کدام نوع چرم برای کیف بهتر است؟

برای کیف، یک پاسخ ثابت وجود ندارد.

کیف روزمره به چرمی نیاز دارد که در برابر استفاده مداوم، خم شدن و تماس با محیط دوام مناسبی داشته باشد. هنگام انتخاب کیف چرم مردانه، علاوه بر دوام چرم، به حفظ فرم کیف و مقاومت آن در برابر استفاده روزانه توجه کنید. در مقابل، برای انتخاب کیف چرم زنانه، بسته به مدل کیف، ممکن است نرمی و انعطاف‌پذیری چرم یا حفظ ساختار و ظاهر منظم آن اهمیت بیشتری داشته باشد.

پس هنگام انتخاب کیف، فقط دنبال نام یک نوع چرم نباشید. نوع استفاده، ضخامت، پرداخت، ساختار چرم و کیفیت دوخت را کنار هم ببینید.

کدام نوع چرم برای کفش مناسب‌تر است؟

کفش با کیف تفاوت دارد؛ چون چرم در کفش دائماً خم می‌شود و با اصطکاک و رطوبت بیشتری روبه‌رو است.

انعطاف‌پذیری، ضخامت، نوع پرداخت و مقاومت سطح از عواملی هستند که باید هنگام انتخاب چرم کفش بررسی شوند. هنگام خرید کفش چرم مردانه یا کفش چرم زنانه، بهتر است نوع چرم را متناسب با کاربرد کفش، میزان استفاده و شرایط محیطی انتخاب کنید. برای مثال، چرم صاف برای بعضی مدل‌های رسمی و روزمره مناسب است؛ درحالی‌که جیر و نبوک نیز در مدل‌های مختلف کفش کاربرد دارند، اما روش نگهداری آن‌ها با چرم صاف متفاوت است.

در نهایت، برای انتخاب کفش چرم مناسب، علاوه بر ظاهر و جنس رویه، به کیفیت دوخت، راحتی و ساختار کفش نیز توجه کنید.

آیا فول گرین همیشه بهترین چرم است؟

فول گرین یک تعریف مشخص درباره سطح دانه‌ای پوست دارد؛ یعنی سطح اصلی دانه‌ای بدون اصلاح مکانیکی برای حذف آن حفظ شده است.

اما کیفیت یک محصول فقط با این عبارت مشخص نمی‌شود.

کیفیت پوست اولیه، دباغی، ضخامت، پرداخت، برش، دوخت و طراحی محصول هم اهمیت دارند. بنابراین مقایسه دو محصول فقط بر اساس عبارت Full Grain می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

هنگام خرید محصول چرمی به چه چیزهایی توجه کنیم؟

قبل از خرید، این موارد را بررسی کنید:

• چرم طبیعی است یا مصنوعی؟
• منشأ چرم چیست؟
• از کدام لایه پوست استفاده شده؟
• نوع پرداخت سطح چیست؟
• ضخامت چرم با کاربرد محصول تناسب دارد؟
• دوخت‌ها منظم و محکم هستند؟
• اتصال دسته‌ها و بندها چطور انجام شده؟
• یراق‌آلات کیفیت مناسبی دارند؟
• لبه‌های چرم چگونه پرداخت شده‌اند؟
• آستر و بخش‌های داخلی چه کیفیتی دارند؟
• برند درباره نوع و منشأ چرم اطلاعات مشخصی ارائه می‌کند؟

عبارت چرم طبیعی به‌تنهایی اطلاعات زیادی درباره محصول نمی‌دهد. مشخصات دقیق‌تر، تصویر واقعی‌تری از کیفیت آن ارائه می‌کنند.

جدول خلاصه انواع چرم

جمع‌بندی

برای شناخت انواع چرم، اول باید بدانیم هر اصطلاح دقیقاً چه چیزی را توصیف می‌کند.

گاوی منشأ پوست را مشخص می‌کند، فول گرین درباره سطح و ساختار پوست است، جیر و نبوک نوع پرداخت سطح را توضیح می‌دهند و گیاهی به روش دباغی مربوط است. PU و وگان هم در گروه مواد جایگزین چرم حیوانی قرار می‌گیرند.

این تفکیک کمک می‌کند اصطلاحات بازار را با هم اشتباه نگیریم؛ مخصوصاً در مواردی مثل لیزارد و کروکو که ممکن است فقط به یک طرح برجسته روی چرم گاوی اشاره کنند.

برای ادامه مطالعه می‌توانید به مقاله تاریخچه چرم سر بزنید و درباره مسیر شکل‌گیری و توسعه صنعت چرم بیشتر بخوانید.